انتخاب فتیله شمع بر اساس قطر (راهنما و جدول تار)

انتخاب فتیله شمع یعنی پیدا کردن فتیله‌ای که با قطر شمع بخونه، نه بیشتر نه کمتر. فتیله باید انقدر قوی باشه که موم رو تا لبه شمع آب کنه، ولی نه انقدر که شعله گنده بشه و دود راه بندازه و شمع کوچیک رو ظرف یه شب تموم کنه، و این تعادل ساده همون چیزیه که بین یه شمع درست و یه شمع تونل‌زده فرق میذاره. واحد اندازهش «تار» است که تو بازار بهش «لا» هم میگن و جدولش رو پایینتر گذاشتم.

چرا سایز فتیله مهمترین انتخاب شمعه؟

فتیله تعیین میکنه شمع چطور بسوزه، و همین یه قلم رو خیلیها جدی نمیگیرن، چون ساعتها سر رنگ و اسانس وسواس به خرج میدن ولی فتیله رو الله بختکی از عطاری سر خیابون میخرن و آخرش شمع یا تونل میزنه یا مثل مشعل میسوزه و دود میده. فتیله نازک برای قطر زیاد، فقط وسط رو آب میکنه و تونل میزنه. موم کنار دیواره دستنخورده میمونه. فتیله قطور هم دقیقا برعکسه، شعله زیاد داره و شمع کوچیک رو سریع آب میکنه، پس اگه یه شمع کوچیک ساختید و دیدید ظرف دو سه ساعت نصف شد، بدونید که مشکل از سایز فتیله بوده نه از موم.

حالا سوال اصلی چیه؟ اینکه چطور بفهمم کدوم سایز درسته. خبر خوب اینه که برای این کار لازم نیست شمع نمونه بسازید و ساعتها بشینید بسوزونید و تایمر بگیرید… تناسب فتیله و قطر چشمی مشخص میشه، یعنی فتیله رو کنار قطر شمعتون بذارید و با جدول تطبیق بدید و همین کافیه، چون فتیله قطور شعله زیاد داره و فتیله نازک تونل میزنه و هر دوی اینها با یه نگاه معلومه. ===> اول قطر، بعد تار.

جدول انتخاب فتیله شمع بر اساس قطر

مبنای انتخاب همون قطر شمعه، یعنی شمع باریک فتیله نازک میخواد و شمع قطور فتیله ضخیم، و عددهای زیر همون چیزیه که خودمون تو کارگاه استفاده میکنیم و برای شروع کاملا کافیه، ولی حواستون باشه که واحد «تار» تو بعضی مغازهها با اسم «لا» فروخته میشه و اگه فروشنده گفت «۲۰ لا» منظورش همون ۲۰ تاره و نباید فکر کنید چیز دیگه‌ایه.

فتیله نخی حتما باید موم‌خورده باشه

چرا شمع بعضیها وسط کار خودش خاموش میشه؟ این نکته رو خیلیها نمیدونن و بعد گله میکنن که تقصیر مومه. فتیله نخی باید موم‌خورده باشه. حالا اگه فتیله خام دم دستتونه اشکالی نداره و میتونید ازش استفاده کنید، ولی حتما اون قسمتی که بیرون شمعه و قراره روشن بشه رو موم بزنید، چون فتیله خام قبل از اینکه موم دور و برش ذوب بشه خودش میسوزه و شمعتون وسط کار خاموش میشه و بعد دنبال مقصر میگردید. یه بار امتحان کنید میفهمید چی میگم.

کوتاه کردن فتیله رو هم فراموش نکنید. قبل از هر بار روشن کردن، نیم تا یک سانتیمتر از سرش رو بزنید.

فتیله چوبی چی؟ سایزهاش چطوریه؟

اول یه چیزی رو صاف بگم که تو خیلی از سایتها اشتباه نوشته شده: فتیله چوبی صدای ترق‌تروق نمیده و اون ادعای «صدای شومینه» کلا غلطه. نخریدش به امید صدا. ولی فتیله چوبی چی، جواب میده یا نه؟ همیشه جواب میده، به یه شرط؛ اینکه از قبل به بوراکس مخصوص فتیله چوبی یا روغن زیتون آغشته شده باشه، و آغشته کردن به روغن زیتون هم حداقل نیم ساعت وقت میخواد و اگه عجله کنید و ده دقیقه‌ای درش بیارید نتیجه همونی نمیشه که انتظار دارید.

یه سوءتفاهم رایج هم اینجا هست: بوراکس شمع نباید با آب قاطی بشه. وقتی میگیم «محلول بوراکس» یعنی بوراکس حل‌شده تو روغن زیتون، نه تو آب. اگه فتیله چوبیتون سوخت مناسبی نداشت، سی دقیقه تا یک ساعت تو همون محلول روغنی بمونه.

فتیله چوبی بیشتر برای شمعهای داخل شیشه استفاده میشه و ارتفاعهایی که تو بازار پیدا میشه ۹ و ۱۵ سانتیمتره و قطر یا همون عرضش هم ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۵ تا ۲۲ و ۲۵ میلیمتره، یعنی منطق سایزش با تارِ فتیله نخی فرق داره و بر اساس عرض تیغه انتخاب میشه نه بر اساس تار.

رنگ و اسانس و جنس موم چه بلایی سر فتیله میارن؟

یه قطر ثابت با دو موم مختلف میتونه دو رفتار مختلف داشته باشه، برای همین وقتی مومتون رو عوض میکنید فرض نکنید همون فتیله قبلی حتما جواب میده، ولی من اینجا عمدا عدد نمیدم چون برای تصحیح سایز فتیله بر اساس رنگ و اسانس و جنس موم عدد دادن کار درستی نیست و تنها راه درستش تسته. تفاوت مومها رو تو انواع موم شمع‌سازی و انواع خود فتیله رو تو انواع فتیله شمع‌سازی کامل نوشتم.

شعله شمعتون جون نداره و کوچیک مونده؟ سر رنگ یه هشدار جدی دارم. رنگ زیاد منافذ فتیله رو میگیره و شعله رو کوچیک میکنه، و رنگهای نامناسب هم فتیله رو کور میکنن، پس اگه شمعتون پررنگه و شعلهش جون نداره اول از همه به رنگ شک کنید نه به فتیله، و اگه هنوز رنگ درست و حسابی نخریدید همون رنگ مخصوص شمع‌سازی رو بگیرید که مکعبی و قرصیش دم دستیترین گزینه بازاره.

استئاریک اسید هم که تو بازار بهش «اسید استئاریک» میگن، کارش دیرسوز کردن شمعه و بس. اگه جایی خوندید که اسید شمع رو سفت میکنه، غلطه. سفت‌کننده شمع موم پرکه. مقدارش هم حدود ۱۰ درصده.

تونل زدن یعنی حتما فتیله اشتباهه؟

نه لزوما. علت تونل زدن شعله کمه و یکی از دلایل شعله کوچیک خود فتیله است، ولی اگه فتیله ضخیم استفاده کردید و باز شعله کوچیکه دیگه گردن فتیله نندازید، چون علتش جنس پارافین و رنگ زیاده و هرچقدر هم فتیله رو کلفتتر کنید فایده‌ای نداره. برای پیشگیری از اول هم فرمولش سرراسته: پارافین خوب و کم‌چربی، رنگ به اندازه، و مقدار کمی استئاریک اسید در همون حدود ۱۰ درصد.

لوازم فتیله‌گذاری چی لازمه؟

پایه فتیله فلزی یا چوبی، نگهدارنده فتیله هم فلزی یا چوبی. برای چسبوندنش هم بهترین و به‌صرفه‌ترین گزینهها چسب حرارتی، چسب قطره‌ای یا چسب ۱۲۳ هستن، و چسب دوطرفه گرد هم اشکالی نداره ولی گرونتره و به نظر من وقتی با یه قطره چسب حرارتی همون کار انجام میشه دلیلی نداره پولتون رو بدید بابت چسب گرد. روش درست نصب و تراز فتیله رو تو درس نصب و تراز فتیله ببینید.

سوالات متداول

از کجا بفهمم فتیله‌ام درست است؟

چشمی. فتیله قطور شعله زیاد داره و شمع کوچیک رو سریع آب میکنه، و فتیله نازک هم تونل میزنه. لازم نیست شمع نمونه بسوزونید.

برای شمع قطور یک فتیله کافی است؟

تا ۸ سانتیمتر با همون جدول جلو برید. قطورتر از ۸ سانتیمتر، چند تا فتیله رو به هم بپیچونید.

با عوض کردن موم باید فتیله را هم عوض کنم؟

احتمالش هست، ولی اینجا عدد دادن درست نیست و باید خودتون تست کنید.

فتیله چوبی هم به همین جدول تار می‌خورد؟

نه. فتیله چوبی منطق سایز خودش رو داره و بر اساس عرض تیغه انتخاب میشه، یعنی ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۵ تا ۲۲ و ۲۵ میلیمتر.

فتیله شمع ژله‌ای فرق دارد؟

نه، پارافین ژله‌ای فتیله مخصوص نمیخواد و همون فتیله معمولی کافیه.

پس بالاخره از کجا شروع کنیم؟ از قطر شمع. تار فتیله رو از جدول بردارید، فتیله نخیتون رو موم‌خورده بخرید یا خودتون سرش رو موم بزنید، و اگه شعله جون نداشت قبل از اینکه فتیله رو مقصر بدونید یه نگاه به مقدار رنگ و جنس پارافینتون بندازید، چون شعله کوچیک همیشه هم تقصیر فتیله نیست. بقیه مقالههای این حوزه رو تو انواع فتیله شمع‌سازی دنبال کنید و اگه میخواید از پایه و اصولی یاد بگیرید، دوره آموزش شمع‌سازی سر جاشه.