انواع فتیله شمع‌سازی؛ راهنمای انتخاب سایز فتیله نخی، چوبی و کنفی + جدول تار

انواع فتیله شمع‌سازی خیلی کمتر از چیزیه که فکر میکنید: فتیله نخی، فتیله چوبی، فتیله کنفی و فتیله موم عسل. فتیله مهمترین قلم لوازم شمع‌سازی از نظر کیفیت سوخته و سایزش رو هم از روی قطر شمع انتخاب میکنید نه از روی سلیقه. قطر زیر ۲ سانتیمتر ===> ۸ تا ۱۲ تار. همین یه عدد نصف کارتون رو درست میکنه.

چرا سایز فتیله مهمترین تصمیم شماست؟

فتیله باید با قطر شمع بخونه، نه کم و نه زیاد، و این چیزی نیست که با چشم بستن حل بشه؛ فتیله قطور شعله زیاد میده و شمع کوچیک رو خیلی سریع آب میکنه و آخرش یه گودال داغ تحویلتون میده، فتیله نازک هم دقیقا برعکس، شعله‌اش اونقدر جون نداره که موم دور و برش رو ذوب کنه و وسط شمع تونل میزنه و دور تا دورش یه دیواره موم دست نخورده باقی میمونه که دیگه هیچوقت نمیسوزه. حالا باید شمع نمونه بسازید و بسوزونید تا بفهمید فتیله با قطر شمعتون میخونه یا نه؟ خیر، لازم نیست و این تستهایی که تو اینترنت میبینید بیشتر وقت تلف کردنه، چون تناسب فتیله و قطر با چشم معلوم میشه. باور کنید.

پس ترتیب کار اینه: اول قطر شمعتون، بعد جنس فتیله. عکسش نه.

فتیله نخی؛ گزینه اول اکثر شمعها

رایجترین فتیله شمع‌سازی همینه، بافته شده از نخ پنبه یا کتان، و سایزش رو با واحد [تار] میشمارن که تو بازار خیلیها بهش «لا» هم میگن و هرچی عددش بالاتر بره فتیله قطورتر و حرارتش بیشتره. یه شرط داره که خیلیها ردش میکنن: فتیله نخی باید موم‌خورده باشه. خب اگه فتیله خامی که خریدید موم نخورده باشه تکلیف چیه؟ اگه فتیله خام دستتون بود اشکالی نداره و میتونید ازش استفاده کنید، ولی حتما اون قسمتی که بیرون شمع میمونه و قراره روشن بشه رو باید موم بزنید، چون فتیله خام قبل از اینکه موم دور و برش ذوب بشه خودش میسوزه و شمع همونجا خاموش میشه و شما فکر میکنید موم بد بوده. نبوده. فتیله بوده.

فتیله چوبی و اون چیزی که ازش نمیشنوید

فتیله چوبی ورقه نازکی از چوبه (بالسا یا کاج) و بذارید یه چیزی رو همینجا صاف بگم: فتیله چوبی موقع سوختن هیچ صدایی نمیده. این حرف شومینه و صدای دلنشین که همه جا تکرار میشه غلطه و اگه به امید اون صدا دارید فتیله چوبی میخرید، از خریدتون پشیمون میشید. کیفیت سوختش خوبه ولی صدا بهش نچسبونید. پس چرا همه این حرف رو تکرار میکنن؟ چون یکی نوشته و بقیه از روی هم کپی کردن و هیچکس هم ننشسته یه فتیله چوبی درست حسابی رو روشن کنه و گوش بده.

فتیله چوبی همیشه جواب میده، ولی یه شرط داره: باید از قبل به بوراکس مخصوص فتیله چوبی یا روغن زیتون آغشته شده باشه، وگرنه همون سوخت ضعیفی رو میبینید که باعث شده خیلیها فکر کنن فتیله چوبی بدرد نمیخوره. روغن زیتون رو حداقل ۳۰ دقیقه بذارید فتیله توش بمونه، همون روغن زیتون معمولی که از عطاری سر خیابون یا حتی از توی کابینت آشپزخونه‌تون برمیدارید کافیه و لازم نیست دنبال چیز خاصی بگردید.

فتیله چوبی بیشتر برای شمعهای داخل شیشه استفاده میشه و ارتفاعهایی که تو بازار پیدا میکنید ۹ و ۱۵ سانتیمتره و عرضش هم ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۵ تا ۲۲ و ۲۵ میلیمتره، پس قبل از سفارش دادن اول ببینید ظرف شیشه‌ایتون چقدر ارتفاع داره و بعد سراغ عرضش برید تا فتیله نه از لبه ظرف بزنه بیرون نه توش گم بشه. برای اینکه سرپا بایسته هم پایه فتیله لازم دارید که فلزی و چوبی هر دوش هست.

فتیله خام بخرم یا موم‌خورده؟

فتیله دو شکل فروخته میشه و فرقشون هم ساده‌ست. فتیله خام رو خودتون باید قبل از مصرف تو پارافین یا موم آب شده فرو ببرید تا آغشته بشه، ولی فتیله موم‌خورده این کار رو از قبل انجام داده و مستقیم قابل استفاده‌ست، سفتتر میایسته و برای کسی که تازه شروع کرده خیلی راحتتره و وقتتون رو هم نمیگیره مخصوصا اگه دارید تعداد بالا کار میکنید و نمیخواید نصف روزتون صرف آماده کردن فتیله بشه. برای تازه‌کار موم‌خورده. تمام.

فتیله کنفی و فتیله موم عسل

فتیله پنبه‌ای آغشته به موم عسل گزینه طبیعی کسانیه که میخوان شمعشون سراسر طبیعی باشه، و فتیله کنفی هم جایگزین طبیعی پنبه‌ست. هر دوشون با شمعهای موم عسل و سویا خوب جفت میشن. حالا اینکه چقدر با فتیله نخی معمولی فرق دارن؟ بیشتر از این راجع بهشون ادعایی نمیکنم و عدد و رتبه‌ای هم براشون نمیدم، چون هرچی تو بازار درباره برتری این دوتا میشنوید بیشترش حرف فروشنده‌ست تا چیزی که واقعا سر کار تجربه شده باشه، و من ترجیح میدم جای خالیش رو خالی بذارم تا با حدس پرش کنم.

جدول انتخاب سایز فتیله شمع‌سازی بر اساس قطر شمع

برای شمعهای خیلی قطور دنبال یه فتیله غول پیکر نگردید چون همچین چیزی جواب نمیده و راه حل واقعی اینه که چند تا فتیله رو به هم بپیچونید تا حرارت پخش بشه. حالا اگه پرسیدید رنگ و اسانس و جنس موم چقدر این عددها رو جابجا میکنه، جوابم صادقانه اینه که عدد دقیقی براش نمیدم و کسی هم که بهتون عدد دقیق بده داره از خودش درمیاره؛ فقط تست کنید.

شمعتون تونل میزنه؟ همیشه تقصیر فتیله نیست

علت تونل زدن شعله کمه و یکی از دلایل شعله کوچیک خود فتیله‌ست، ولی اگه فتیله ضخیم گذاشتید و باز شعله کوچیکه، دیگه دنبال فتیله نگردید چون علتش جنس پارافین و زیاد بودن رنگه. رنگ زیاد منافذ فتیله رو میگیره و شعله رو کوچیک میکنه، و رنگهای نامناسب هم اصلا فتیله رو کور میکنن.

پس چیکار کنیم که از اول تونل نزنه؟ پیشگیری از همون اول راحتتره و فرمولش هم اینه: پارافین خوب کم چربی، رنگ به اندازه، و یه مقدار کم استئاریک اسید در حد همون ۱۰ درصد. بیشتر از این نمیخواد.

راهنمای خرید فتیله

برای شروع یه بسته فتیله نخی از رده ۱۲ تا ۲۰ تار بگیرید تا قطرهای رایج شمع ظرفی و قالبی رو پوشش بدید، بعدش اگه رفتید سراغ شمع لیوانی و شاتی چند تا فتیله چوبی هم اضافه کنید، و پایه و نگهدارنده فتیله رو هم فراموش نکنید که بخش جدانشدنی کارن و تو لوازم فتیله‌گذاری شمع کامل معرفی شدن. برای چسبوندن پایه هم بهترین و بصرفه‌ترین گزینه‌ها چسب حرارتی، چسب قطره‌ای یا چسب ۱۲۳ هستن. چسب دوطرفه گرد هم اشکالی نداره ولی گرونه.

یه توصیه هم بکنم که بدرد جیبتون بخوره: سایز به سایز و دونه دونه فتیله نخرید، یه رده وسط بگیرید و چند تا شمع باهاش بزنید و ببینید شعله چطور درمیاد، بعد بر اساس همون چیزی که با چشم خودتون دیدید یه رده بالاتر یا پایینتر برید، چون این روش هم ارزونتر تموم میشه هم خیلی زودتر از خوندن ده تا مقاله دستتون میاد که چی به چیه.

آماده‌سازی و نصب فتیله

اینجا یه غلط رایج هست که باید تمومش کنیم. بوراکس شمع نباید با آب قاطی بشه و وقتی میگیم «محلول بوراکس» منظور بوراکس حل شده تو روغن زیتونه، نه تو آب. اگه دیدید فتیله چوبیتون سوخت مناسبی نداره، ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت بذارید تو همون محلول روغنی بمونه و بعد استفاده کنید. هر دستوری که بهتون گفت فتیله رو تو آب جوش و بوراکس بخوابونید، اجراش نکنید. تازه بعدش تعجب میکنید که چرا شمع درست روشن نمیشه؟

بعد از آماده‌سازی، فتیله رو با پایه وسط قالب یا ظرف ثابت کنید و با نگهدارنده تراز نگهش دارید، چون نصب کج فتیله رایجترین دلیل خراب شدن شمع اوله و روش درست نصب و تراز کردن رو قدم به قدم تو آموزش نصب و تراز کردن فتیله آوردیم. سوراخ فتیله تو قالب رو هم با چسب مومی یا خمیر درزگیر ببندید تا پارافین ازش بیرون نزنه.

سؤالات متداول درباره انواع فتیله شمع‌سازی

سایز فتیله رو چطور انتخاب کنم؟

قطر شمعتون رو اندازه بگیرید و از جدول بالا رده تار رو پیدا کنید. قطر بیشتر یعنی فتیله قطورتر. لازم هم نیست شمع نمونه بسوزونید، چون تناسب فتیله و قطر چشمی معلوم میشه.

سر فتیله رو قبل از روشن کردن چقدر کوتاه کنم؟

نیم تا یک سانتیمتر، قبل از هر بار روشن کردن. همین.

فتیله چوبی بهتره یا نخی؟

هیچکدوم مطلقا بهتر نیست و بستگی داره چی میسازید؛ فتیله چوبی بیشتر برای شمعهای داخل شیشه استفاده میشه و به شرط آغشته شدن به بوراکس مخصوص یا روغن زیتون همیشه جواب میده، ولی فتیله نخی همه کاره‌تره و برای اکثر شمعها راه میفته. اگه دنبال صدای شومینه‌اید که اصلا سراغ چوبی نرید، چون این صدا وجود خارجی نداره.

فتیله خام رو میشه همینجوری استفاده کرد؟

اشکالی نداره، ولی حتما قسمت بیرون شمع رو موم بزنید وگرنه فتیله قبل از ذوب موم اطرافش میسوزه و شمع خاموش میشه.

بوراکس رو تو آب حل کنم؟

نه. توصیه نمیکنم و اصلا نباید این کار رو بکنید. بوراکس شمع تو روغن زیتون حل میشه.

آخرش هم یه حرف: فتیله رو همیشه با موم مناسب جفت کنید، چون یه فتیله درست تو یه موم بد هم جواب نمیده و برعکسش هم صادقه. فهرست کامل و بقیه قلمهای لوازم شمع‌سازی رو ببینید و اگه میخواید از حالت آزمون و خطا دربیاید و از اول درست شروع کنید، سری هم به دوره آموزش شمع‌سازی بزنید.