آموزش شمعسازی (۹): افزودنیها؛ کِی و چرا استفاده کنیم
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۵ تیر ۱۴۰۵·
۷ دقیقه
در آموزش شمعسازی، [افزودنیهای شمع] جعبه ابزار حل مشکلن نه ماده اجباری، و مهمترین حرف این درس همینه که استئاریک اسید فقط شمع رو دیرسوز میکنه و هیچ نقشی تو سفت کردن شمع نداره و سفتکننده واقعی موم پرکه. تا وقتی شمعتون سالم درمیاد، هیچکدوم از اینها رو لازم ندارید.
قاعده اول افزودنیهای شمع: تا مشکل نداری دست نزن
بذارید از اول تکلیف رو روشن کنم. افزودنی جواب یه مشکل مشخصه، نه چیزی که هر بار باید بریزید توی قابلمه، و اگه با موم پایه و یه فرمول ساده شمعتون خوب درمیاد و خوب میسوزه و ترک هم نمیخوره، اصلا دلیلی نداره پول اضافه بدید و کارتون رو پیچیده کنید. اول موم، بعد فتیله، بعد دما… افزودنی آخرین حلقهست نه اولیش. پس کِی سراغش برید؟ فقط وقتی یه عیب مشخص دیدید و مطمئن شدید که اون عیب از جنس موم و سایز فتیله و دمای ریختن نمیاد، چون تو نه تا از ده مورد ریشه مشکل همینهاست و افزودنی هیچ کاری براتون نمیکنه. معرفی کامل خود مواد رو قبلا تو راهنمای افزودنیها و مواد کمکی نوشتیم و اینجا فقط حرف از کِی و چراست.
استئاریک اسید فقط یک کار بلده: دیرسوز کردن
این بخش رو با دقت بخونید چون سالها تو اینترنت فارسی غلط نوشته شده و خود ما هم قبلا تو همین مقاله غلط نوشته بودیم. استئاریک اسید که اسم بازاریش «اسید استئاریک»ه، تنها کاری که میکنه اینه که شمع رو دیرسوز و خوشسوز کنه، و هر جملهای که بهتون گفته این ماده شمع رو سفت میکنه غلطه و باید کامل از ذهنتون پاکش کنید. کاربرد اصلیش کجاست؟ پارافین ۳ درصد و ۵ درصد سوخت بدی دارن و اینها باید با استئاریک اسید ترکیب بشن تا خوشسوز و دیرسوز بشن، همین و نه بیشتر.
مقدارش حدود ۱۰ درصد وزن مومه و این عدد هم برای موم سویا صادقه، هم موم عسل، هم پارافینهای ۱ و ۳ و ۵ درصد، ولی برای پارافین کریستال و ژلهای و مایع اصلا نباید استفاده بشه و این یکی استثنا هم برنمیداره، مخصوصا کریستال که خودش سوخت و سفتی خوبی داره و از اول هم نیازی به اسید نداره. برای سویا و بقیه مومها هم صددرصد لازم نیست، یعنی اگه نزدید هیچ اتفاق بدی نمیفته و شمعتون خراب نمیشه. تو شمع ظرفی و قالبی، هر دو، بیاشکاله. اگه ترازوی دقیق ندارید، اندازه گرفتن با قاشق هم کار راهاندازه.
پس سفتکننده کیه؟ موم پرک
اگه شمعتون نرمه و فرم نگه نمیداره، چیزی که واقعا سفتش میکنه موم پرکه و بس. «پرک» تو بازار دو تا معنی داره و هر دوش هم درسته: هم فرم فیزیکی پولکی موم، هم یه ماده که شمع رو سفت میکنه، پس اگه یه جا خوندید «موم پرک سفتکنندهست» بدونید حرف درستیه و نگران نباشید که دارن دو تا چیز متفاوت رو با یه اسم صدا میزنن. این تنها مادهایه که ما به عنوان سفتکننده تأییدش میکنیم و بقیه چیزهایی که به این اسم بهتون میفروشن، حرف ما نیست.
کدوم افزودنی برای کدوم مشکل
| افزودنی | کِی و چرا | مقدار |
|---|---|---|
| استئاریک اسید | شمع زود آب میشه و سوختش بده؛ میخواید دیرسوز و خوشسوز بشه | حدود ۱۰٪ وزن موم |
| موم پرک | شمع نرمه و فرم نگه نمیداره | عدد تأییدشده نداریم؛ کم شروع کنید |
| پارافین مایع یا ژلهای | شمع ترک خورده، یعنی چربیش کمه | تا نسبت چربی بالا بره |
| ویبار | تو بازار ایران در دسترس نیست | — |
| پودر UV و پلیاتیلن | تو بازار ایران نیست | — |
جدول بالا رو یه بار دیگه نگاه کنید، چون سه ردیف اولش واقعا کار میکنن و دو ردیف آخرش فقط برای اینه که بدونید چی به چیه و وقتی اسمشون رو تو یه ویدیوی خارجی شنیدید بیخودی دنبالشون نگردید و فکر نکنید یه چیز مهم رو از دست دادید.
ویبار؛ اسمش هست، خودش نیست
ویبار تو مقالههای فارسی زیاد ازش تعریف شده ولی واقعیت اینه که تو بازار ایران در دسترس نیست، و این یعنی شما نمیتونید برید تو دیجیکالا سرچ کنید و یه بسته بندازید تو سبد خریدتون و منتظر پیک بمونید. پس چرا اصلا اسمش رو آوردیم؟ چون اگه اسمش رو نیاریم، اولین باری که تو یه گروه تلگرامی میبینیدش فکر میکنید یه چیز جادویی رو از دست دادید و میفتید دنبال یه چیزی که اصلا وجود نداره. یه محصولی به اسم «مکمل ماتکننده پارافین» تو بازار ایران هست که میتونه جایگزینش باشه و فعلا همینقدر ازش میگیم، چون تا وقتی خودمون تستش نکردیم عدد و درصد و دستورالعمل براش نمینویسیم و ترجیح میدیم جای این حرف تو مقاله خالی بمونه تا اینکه چرت بنویسیم.
پودر UV، پلیاتیلن و میکروکریستال
این سه تا رو کوتاه رد میکنیم. پودر UV و پلیاتیلن تو بازار ایران نیستن و بحث کردن سرشون وقت تلف کردنه. میکروکریستال یا همون ماکرووکس هم که خیلیها به اسم ماده ضدترک میفروشنش، اولا ضدترک نیست و دوما تو ایران کمیابه و توصیه نمیکنم. چرا انقدر قاطع میگم؟ چون کسی که تازه شمعسازی رو شروع کرده و اولین شمعش ترک خورده، به جای اینکه بره سراغ ریشه ماجرا میفته دنبال یه ماده گرون و کمیاب و آخرش هم همون ترک سر جاشه و پول و وقتش هم رفته. اگه فروشندهای اصرار داشت که این ماده ترک شمعتون رو حل میکنه، بدونید ریشه مشکل شما جای دیگهایه و همین پایین میگم کجا.
شمع ترک خورده؟ تقصیر افزودنی نیست
ترک خوردن شمع یه معنی داره و اون هم اینه که چربی شمع کمه. پس چیکار کنیم؟ راه حلش به همون سادگیه: موم رو با پارافین مایع یا ژلهای ترکیب کنید تا نسبت چربی بره بالا و ترک از ریشه حل بشه. استئاریک اسید ماده ضدترک نیست و هرچقدر هم بریزید ترک رو حل نمیکنه، و یه نکته دیگه هم هست که خیلیها ازش غافلن و اون هم اینه که سرد شدن شمع باید تو دمای عادی اتاق اتفاق بیفته و یخچال فقط یه ترفنده، نه روش استاندارد.
دو جایی که استئاریک واقعا خودش رو نشون میده
اولی شمع وارمره. به وارمر میگن «دو ساعت سوخت»، ولی با استئاریک اسید و موم مرغوب زمان سوختش تا چهار تا شیش ساعت هم میرسه و این تفاوت برای کسی که وارمر رو عمده میفروشه و مشتری ثابت داره اصلا کم نیست. دومی تونل زدنه، که علتش شعله کمه و برای پیشگیری از همون اول سه تا کار با هم جواب میده: پارافین خوبِ کمچربی، رنگ به اندازه، و مقدار کمی استئاریک اسید در حد همون ۱۰ درصد. راستی یه چیز جالب هم بگم: شمع پودری که تو بازار میبینید خودش همون استئاریک اسیده به شکل پودر.
دفترچه فرمول؛ عادتی که فرقتون رو با بقیه میسازه
هر بار که افزودنی امتحان میکنید دقیقا بنویسید چه مومی، چند درصد افزودنی، چه دمایی و نتیجه چی شد، چون افزودنیها با آزمون و خطا فهمیده میشن و بدون یادداشت هر بار از صفر شروع میکنید و همون اشتباه دفعه قبل رو دوباره تکرار میکنید و آخرش هم نمیفهمید کدوم متغیر کار رو خراب کرده. این دفترچه سرمایه واقعی کارگاه شماست و تو درس تولید برای فروش پایه استانداردسازی کارتون میشه. مواد اولیهش رو هم از خودمون بگیرید تا حداقل بدونید دارید چی رو تست میکنید.
سوالات متداول
استئاریک اسید شمع رو سفت میکنه؟
نه، این جمله غلطه و همه جا هم تکرار شده. استئاریک اسید فقط شمع رو دیرسوز میکنه و کاری به سفتی نداره و سفتکننده موم پرکه.
چقدر استئاریک بزنم؟
حدود ۱۰ درصد وزن موم، برای سویا و موم عسل و پارافینهای ۱ و ۳ و ۵ درصد. برای پارافین کریستال و ژلهای و مایع نزنید.
ویبار از کجا بخرم؟
از هیچ جا، چون تو بازار ایران در دسترس نیست. دنبالش نگردید و اگه کسی بهتون فروخت، اول مطمئن بشید واقعا چیه.
برای هر شمعی باید افزودنی بزنم؟
نه. اگه شمعتون با موم پایه خوب درمیاد هیچ افزودنیای لازم ندارید و فقط وقتی یه عیب مشخص دیدید سراغش برید.
خلاصه حرف این درس یه جملهست: استئاریک برای دیرسوزی، موم پرک برای سفتی، پارافین مایع یا ژلهای برای ترک، و بقیه اسمهایی که شنیدید فعلا تو بازار ایران نیستن. کم شروع کنید، تست کنید، بنویسید. درس بعدی شمع معطر با پخش رایحه قویه و همه درسها هم تو بخش آموزش گامبهگام شمعسازی در دسترسن.
