آموزش شمعسازی (۱۰): شمع معطر با پخش رایحهی قوی
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۵ تیر ۱۴۰۵·
۹ دقیقه
تو این درس از آموزش شمعسازی میریم سراغ [شمع معطر]؛ شمعی که هم خاموش بو بده هم روشن، و کل ماجرا تو چند تا تصمیم ساده خلاصه میشه: جنس موم، مقدار اسانس، دمای اضافه کردنش، هم زدن کافی، فتیله متناسب با قطر شمع و چند ساعت صبر برای تثبیت. همین و بس.
پخش سرد و پخش گرم؛ دو بویی که با هم فرق دارن
رایحه مهمترین دلیلیه که مردم شمع دستساز میخرن و دو تا شکل داره که خیلیا قاطیشون میکنن. تا حالا شده یه شمعی رو تو مغازه بو کنید و عاشقش بشید و بخریدش، ولی خونه که روشنش میکنید انگار نه انگار که اصلا بویی داشته؟ پخش سرد همون بوییه که شمع خاموش میده، یعنی همون چیزی که مشتری موقع برداشتن شمع از قفسه حس میکنه، و برای فروش حیاتیه و اصلا اولین چیزیه که خرید رو کلید میزنه، و در مقابل پخش گرم بوییه که شمع روشن تو فضا ول میکنه و تجربه واقعی استفاده دقیقا همینه. هدف ما اینه که شمعتون تو هر دو حالت قوی باشه، ولی گاهی شمعی خاموش عالی بو میده و تا روشنش میکنی هیچی نیست، یا دقیقا برعکس، و هر کدوم از این دو تا حالت علت جدا و راه حل جدا داره که پایینتر یکی یکی میگم.
شش عامل پخش رایحه در شمع معطر
| عامل | نقشش در پخش رایحه |
|---|---|
| نوع موم | اول سویا، بعد پارافینهای کم چربی (یک درصد و کریستال) |
| مقدار اسانس | ۱۰ تا ۲۵ گرم تو هر کیلو موم؛ ملایم ۱۰، شدید ۲۵ |
| نوع اسانس | حتما پایه روغنی؛ الکلی و پایه آبی تو موم حل نمیشه |
| دمای افزودن | ۶۵ درجه؛ هرچی پایینتر بهتر |
| هم زدن | یک تا دو دقیقه بعد از ریختن اسانس |
| فتیله | سایز بر اساس قطر شمع؛ نازک یعنی تونل، قطور یعنی شعله زیاد |
عامل اول: کدوم موم بهتر بو پخش میکنه؟
اینجا رتبهبندی خیلی روشنه و بحثی هم نداره: اول موم سویا، بعدش پارافینهای کم چربی یعنی پارافین یک درصد و پارافین کریستال. سویا فقط بو رو بهتر پخش نمیکنه، سوختش هم بهتره و دوامش هم بیشتره، منتها سویای وارداتی گرونه. خب اگه بودجهتون به سویای وارداتی نمیرسه چیکار کنید؟ برید سراغ پارافین کم چربی، که اشکالی هم نداره به شرطی که واقعا کم چربی باشه و از جنس درست، چون درصد پارافین در واقع همون درصد روغن باقیموندهشه و هرچی کمتر باشه سفیدتر و سفتتر و تمیزتره، و اما موم عسل داستان خودشو داره چون بوی خودشو میده و اصلا نیازی به اسانس نداره، هرچند اگه دلتون خواست ترکیبش کنید هم اشکالی نداره. موم نارگیل هم رایحه خودشو داره، ولی حواستون باشه که اگه با یه رایحه دیگه ترکیبش کنید بوی بدی میگیره. جزئیات هر موم رو تو راهنمای انواع موم شمعسازی نوشتیم.
عامل دوم: مقدار اسانس چقدر باشه؟
رایجترین دلیل شمع بیبو، کم بودن اسانسه. عدد کاری اینه: [۱۰ تا ۲۵ گرم اسانس تو هر کیلو موم یا پارافین]. اگه بوی ملایم میخواید حدود ۱۰ گرم بریزید و اگه دنبال بوی شدید و پرقدرتید تا ۲۵ گرم برید بالا. قبلش ولی یه نکته هست که از کل این عددها مهمتره و چرا اینقدر روش تاکید میکنم؟ چون اسانس باید حتما پایه روغنی باشه. عطر الکلی اصلا تو موم حل نمیشه و اسانس پایه آبی هم همینطور، پس اون شیشه عطری که از عطاری سر خیابون یا از دیجیکالا گرفتید و فکر میکنید تو شمع جواب میده، متاسفانه جواب نمیده. توصیه نمیکنم.
یه واقعیت تلخ بازار ایران هم اینه که منشا اسانسها فلهای و نامشخصه، برای همین وقتی یه اسانس خوب پیدا کردید همونو نگه دارید و مدام برند عوض نکنید. واحد فروش اسانس از ۱۰ گرم به بالاست؛ ۱۰، ۲۰ و ۳۰ گرمی، یا بر حسب میلیلیتر. ترازوی یک گرمی هم برای وزن کردنش کاملا کافیه و لازم نیست دنبال ترازوی آزمایشگاهی بگردید.
عامل سوم: دمای افزودن اسانس
===> این مهمترین بند کل درسه. اسانس رو تو [۶۵ درجه] بریزید، نه بالاتر. قاعده کلی هم اینه که هرچی دما پایینتر باشه بهتره، و کل کار شمعسازی هم بین ۵۵ درجه تا زیر ۱۰۰ درجه انجام میشه، پس اگه دماسنجتون داره عدد بالای ۸۰ رو نشون میده بدونید که دما زیاده و باید صبر کنید بیاد پایین. حالا با چی دما رو اندازه بگیریم؟ دماسنج آشپزخونه معمولی برای این کار کافیه و نیازی به ابزار خاص و گرون نیست. ماکروویو رو هم فراموش کنید، اصلا کاربردی نداره. برای ذوب هم یا هیتر برقی بگیرید یا گاز با شعله کم به علاوه شعلهپخشکن، هرچند گاز دقت هیتر برقی رو نداره و برای کار حرفهای و شمع تزئینی واقعا باید هیتر برقی داشته باشید، و جزئیات ذوب و دما رو اینجا کامل توضیح دادیم.
عامل چهارم: هم زدن کافی
بعد از اینکه اسانس رو ریختید، [یک تا دو دقیقه] آروم هم بزنید. نه کمتر. چرا این یکی دو دقیقه اینقدر مهمه؟ چون هم زدن ناکافی یعنی اسانس تو کل موم یکدست پخش نمیشه و بعدش یه گوشه شمعتون بو داره و یه گوشه دیگهش خالیه، که موقع سوختن کاملا خودشو نشون میده و مشتری هم بلافاصله متوجه میشه و دفعه بعد دیگه ازتون نمیخره. آروم هم بزنید، نه با شدت.
عامل پنجم: فتیله درست برای پخش گرم
پخش گرم مستقیم به حوضچه موم مذاب وصله و حوضچه هم به فتیله. سایز فتیله رو بر اساس قطر شمع انتخاب کنید: قطر زیر ۲ سانتیمتر یعنی ۸ تا ۱۲ تار، قطر ۲ تا ۴ یا ۵ سانتیمتر یعنی ۱۲ تا ۲۰ تار (همون ۱۴ و ۱۸ و ۲۰ خودمون)، و قطر ۴ تا ۵ سانت به بالا تا ۸ سانت یعنی ۲۰ تا ۳۶ تار مثل ۲۴ و ۳۶. اگه شمعتون از این هم قطورتره چند تا فتیله رو به هم بپیچونید و خلاص. تو بازار به تار «لا» هم میگن، پس اگه فروشنده گفت «چند لا میخوای» تعجب نکنید.
لازم نیست برای پیدا کردن سایز درست هر بار یه شمع نمونه بسازید و بسوزونیدش؛ تناسب فتیله و قطر چشمی خودشو نشون میده، چون فتیله قطور شعله زیادی داره و شمع کوچیک رو خیلی سریع آب میکنه و فتیله نازک هم تونل میزنه و بوی خاصی هم پخش نمیکنه. یه نکته دیگه: فتیله نخی باید مومخورده باشه، و اگه فتیله خام دستتونه (که اشکالی هم نداره) حتما اون قسمتی که بیرون شمع میمونه و قراره روشن بشه رو موم بزنید، وگرنه فتیله خام قبل از اینکه موم دور و برش ذوب بشه میسوزه و شمع خاموش میشه. انتخاب و نصب فتیله رو تو راهنمای انواع فتیله و درس نصب فتیله کامل نوشتیم.
یه تله رایج هم اینجاست: شمعتون فتیله ضخیم داره ولی باز شعله کوچیک مونده و بو پخش نمیشه. چرا؟ چون رنگ زیاد ریختید و منافذ فتیله رو گرفته، یا جنس پارافینتون مشکل داره. رنگ به اندازه بریزید.
عامل ششم: صبر برای تثبیت شمع
بعد از ریختن، شمع رو تو دمای عادی اتاق بذارید سرد بشه و چند ساعت بهش وقت بدید. یکی دو ساعت برای تثبیت کافیه و لازم نیست بیشتر از این معطل بمونید. وسوسه شدید بذاریدش تو یخچال که زودتر ببندنه؟ یخچال یه ترفنده، نه روش استاندارد، و اگه بذاریدش تو یخچال احتمالا با اختلاف دما به مشکل میخورید و همون فراستینگ و جدا شدن از دیواره سراغتون میاد که کل ظاهر کار رو خراب میکنه. صبورانه بذارید تو همون اتاق.
ترکیب دو رایحه؛ یه قدم حرفهایتر
وقتی دستتون راه افتاد میتونید رایحهها رو ترکیب کنید و امضای خودتونو بسازید. قاعدهش نسبت [۷ به ۳] هست: ۷۰ درصد رایحه ملایم به علاوه ۳۰ درصد رایحه تند. مثلا ۷۰ درصد لیمو با ۳۰ درصد کاج یه رایحهای میده شبیه نوشابه لیموناد، که خیلیا عاشقشن. رایحههای پرفروش بازار هم اینان: لوندر (همون اسطوخودوس)، یاس، وانیل، نسکافه، شکلات و لیمو. از همینا شروع کنید.
تزئینات بو میدن یا فقط قشنگن؟
خیلیا فکر میکنن دونه قهوه یا ادویهای که میریزن تو شمع قراره بو بده، ولی واقعیت اینه که نمیده و صرفا تزئینه و بس. پس اون دونه قهوهها فقط برای عکس گرفتنه؟ کمابیش بله، چون از کل این تزئینات فقط دارچینه که تا حدی یه رایحه کمی میده و بقیهش هیچی به هیچیه. یه چیز دیگه هم حواستون باشه: تزئینات نباید نزدیک فتیله و شعله باشن، چون اگه بسوزن بوی بدی میدن و کل زحمتی که برای رایحه شمعتون کشیدید رو خراب میکنن.
سوالات متداول شمع معطر
چرا شمعم خاموش بو میده ولی روشن نه؟
پخش گرمش ضعیفه. یعنی حوضچه موم مذاب به اندازه کافی بزرگ نمیشه. فتیله رو یه سایز بزرگتر بگیرید و مقدار اسانس رو هم چک کنید که تو بازه ۱۰ تا ۲۵ گرم در کیلو باشه.
چقدر اسانس بریزم؟
۱۰ تا ۲۵ گرم تو هر کیلو موم یا پارافین. برای بوی ملایم ۱۰ گرم و برای بوی شدید تا ۲۵ گرم. همین.
عطر معمولی به جای اسانس شمعسازی چطوره؟
اصلا. عطر الکلی تو موم حل نمیشه و اسانس پایه آبی هم حل نمیشه، پس فقط باید اسانس پایه روغنی بخرید و بس.
موم عسل هم اسانس میخواد؟
نه، موم عسل بوی خودشو میده و نیازی به رایحه نداره. البته اگه دوست داشتید ترکیبش کنید اشکالی نداره، ولی موم عسل جزو گرونترین مومهای بازاره و خیلیا ترجیح میدن بوی طبیعی خودشو نگه دارن.
چرا شمعم با اینکه اسانس زدم بو نمیده؟
دو تا احتمال قویتر از بقیه هست: یا اسانس رو تو موم خیلی داغ ریختید و بالای ۶۵ درجه بوده، یا مقدارش کم بوده و نزدیک ته بازه ۱۰ گرم موندید. دفعه بعد دماسنج دستتون باشه.
شمع معطر خوب نتیجه یه زنجیره تصمیم درسته: موم مناسب، اسانس پایه روغنی به مقدار درست، دمای ۶۵ درجه، هم زدن یک تا دو دقیقهای، فتیله متناسب با قطر و چند ساعت صبر. مواد اولیهش رو هم از خود آرتا کرفت تهیه کنید تا مطمئن باشید چی دستتونه. برای درس بعدی برید سراغ شمع چندلایه و افکت اُمبره و بقیه درسها هم تو آموزش گامبهگام شمعسازی در دسترستونه.
