آموزش شمعسازی (۱۲): شمع فتیلهچوبی و ژلهای دکوردار
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۵ تیر ۱۴۰۵·
۸ دقیقه
تو آموزش شمعسازی، شمع فتیله چوبی و شمع ژلهای دو تا محصول خاصن که هرکدوم قلق خودشون رو دارن و اگه اشتباه بسازیدشون، هم مواد رو هدر دادید هم اعتبار برندتون رو. فتیله چوبی به جای نخ، یه تیغه نازک چوبه و بیشتر برای شمعهای داخل شیشه استفاده میشه. شمع ژلهای هم اسم درستش پارافین ژلهایه که کاملا شفافه و میتونید دکور نسوز داخلش بچینید. ولی قبل از هر چیز باید دو تا دروغ رایج رو از سرمون باز کنیم…
===> فتیله چوبی صدا نمیده. همون جمله معروف «صدای ترق و تروق شبیه شومینه» که همه جا و حتی تو نسخه قبلی همین مقاله نوشته شده بود، غلطه و ما داریم پسش میگیریم. میدونید بزرگترین ضرر یه ادعای غلط تو محتوای آموزشی چیه؟ اینکه وقتی مشتری شمع رو میخره و منتظر یه صدای دلنشین میمونه و هیچ صدایی نمیاد، فکر میکنه شمع شما معیوبه و دیگه ازتون خرید نمیکنه. دروغ دوم هم اینه که شمع ژلهای فتیله و اسانس مخصوص میخواد. نمیخواد. اصلا همچین چیزی وجود نداره.
مقایسه سریع شمع فتیله چوبی و شمع ژلهای
| ویژگی | شمع فتیله چوبی | شمع ژلهای |
|---|---|---|
| فتیله | تیغه چوب روی پایه فلزی یا چوبی | همون فتیله معمولی، فتیله مخصوص نداره |
| ماده اصلی | موم ظرفی مثل سویا | پارافین ژلهای کاملا شفاف |
| رنگ | رنگ مخصوص شمعسازی | رنگ مایع شمعسازی |
| اسانس | اسانس پایه روغن | اسانس پایه روغن، اسانس مخصوص ژل نداریم |
| جلوه | شعله پهن، بدون هیچ صدایی | شفاف با دکور شناور |
| نکته ایمنی | کوتاه کردن فتیله نیم تا یک سانتیمتر | دکور نسوز و دور از مسیر فتیله |
بخش اول: ساخت شمع فتیله چوبی
فتیله چوبی به جای نخ یه تیغه نازک چوبه که تو یه پایه فلزی یا چوبی میشینه و همون پایه عمود نگهش میداره. ساختنش تقریبا همون شمع ظرفیه که تو درسهای قبل یاد گرفتید و فرق اصلیش فقط تو خود فتیله و آماده کردنشه. بیشتر هم برای شمعهای داخل شیشه ازش استفاده میشه. اصول نصب و تراز رو کامل تو درس نصب فتیله گفتیم.
سایزهای فتیله چوبی
فتیله چوبی تو بازار دو تا ارتفاع داره که یکی ۹ سانتیمتره و اون یکی ۱۵ سانتیمتر، و عرضش یا همون قطرش هم متنوعتره و ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۵ تا ۲۲ و ۲۵ میلیمتری داریم که انتخاب بینشون کاملا به قطر ظرف خودتون بستگی داره. خب حالا کدوم سایز رو برداریم؟ دقیقا مثل فتیله نخی حساب کنید و بدونید که هرچی شمع قطورتر بشه فتیله ضخیمتر میخواد، و اگه فتیله نازک بذارید شمع تونل میزنه و اگه بیخود قطور بذارید شعله بزرگ میشه و شمع کوچیک رو سریع آب میکنه. جدول کامل سایزها تو راهنمای انواع فتیله هست.
آغشته کردن فتیله چوبی، مهمترین مرحله
چرا فتیله چوبی دست یکی عالی جواب میده و دست یکی دیگه اصلا نمیگیره؟ اینجا همون جاییه که اکثر تازهکارها گند میزنن و بعد میان میگن فتیله چوبی به درد نمیخوره، در حالی که فتیله چوبی همیشه جواب میده و فقط یه شرط داره که از قبل باید به بوراکس مخصوص فتیله چوبی یا به روغن زیتون آغشته شده باشه. روغن زیتون که راحتترین راهه و حداقل ۳۰ دقیقه باید فتیله توش بمونه. دقیقا مثل گوشتی که از قصابی میگیرید و قبل از کباب کردن باید بخوابه. همین.
یه هشدار جدی هم درباره بوراکس بدم که خیلیها اشتباه میکنن و بعد کارشون خراب میشه. بوراکس شمع نباید با آب قاطی بشه و منظور از «محلول بوراکس» یعنی بوراکس حل شده تو روغن زیتون، نه تو آب، و اگه فتیله چوبیتون سوخت مناسبی نداشت، ۳۰ دقیقه تا یک ساعت تو همون محلول روغنی بذاریدش تا حسابی خودش رو بگیره. آب و پارافین دشمن همن. این رو یادتون نره.
پایه و چسب و کوتاه کردن
پایه فتیله و نگهدارندهاش هم فلزیش هست هم چوبیش و هر دو کار میکنن. برای چسبوندن پایه به کف ظرف، بهترین و بصرفهترین گزینهها چسب حرارتی، چسب قطرهای یا چسب ۱۲۳ هستن و هر سهشون هم کارتون رو راه میندازن و هم پول اضافه ازتون نمیگیرن. چسب دوطرفه گرد هم اشکالی نداره ولی گرونه. به نظر من ارزش نداره. قبل از هر بار روشن کردن هم فتیله رو نیم تا یک سانتیمتر کوتاه کنید.
عیبیابی فتیله چوبی
اگه شمعتون مدام خاموش میشه، یا فتیله بلند مونده یا سایزش برای قطر ظرف کوچیکه، پس اول کوتاهش کنید و اگه باز نگرفت سایز بزرگتر بذارید. شمع تونل زده و شعله کوچیک مونده و نمیدونید مقصر چیه؟ ریشه تونل زدن همیشه شعله کمه و یکی از دلیلهای شعله کوچیک خود فتیلهست، ولی اگه فتیله ضخیم گذاشتید و باز هم شعله کوچیک مونده، اون وقت مقصر جنس پارافین و رنگ زیاده و باید سراغ اون دو تا برید. رنگ زیاد منافذ فتیله رو میگیره و عملا کورش میکنه.
بخش دوم: شمع ژلهای دکوردار
شمع ژلهای از پارافین ژلهای ساخته میشه که کاملا شفافه و جذابیت اصلیش هم همینه که هرچی داخلش بچینید از بیرون پیداست، مثل یه قاب شیشهای که تزئین داخلش معلومه. اسم درستش هم پارافین ژلهایه، نه «ژل شمع».
فتیله و اسانس و رنگ ژلهای
حالا میرسیم به اون بخشی که تو نود درصد سایتهای فارسی غلط نوشته شده. شمع ژلهای [فتیله مخصوص نداره] و همون فتیله معمولی خودمون کافیه، [اسانس مخصوص ژله هم اصلا وجود نداره] و همون اسانس پایه روغن همیشگی جواب میده، چون اسانس پایه روغن تنها چیزیه که تو موم و پارافین حل میشه و عطر الکلی و اسانس پایه آب هیچ کدوم حل نمیشن. اگه فروشندهای بهتون «فتیله مخصوص ژل» یا «اسانس مخصوص ژل» فروخت، بدونید دارید پول اضافه میدید. نخریدش.
پس هیچی تو شمع ژلهای مخصوص نیست؟ چرا، یه چیز هست. تنها چیزی که واقعا فرق داره رنگشه و شمع ژلهای با رنگ مایع شمعسازی رنگ میشه، نه با رنگ قرصی و مکعبی که برای پارافین جامد استفاده میکنیم. یه امتیاز قشنگ دیگهاش هم اینه که چون ژلهای شفافه، اکلیلی که داخلش مخلوط کنید دیده میشه، برخلاف پارافین جامد که اکلیل داخلش اصلا دیده نمیشه و مجبورید با قلمو چسب مخصوص سطح شمع بزنید و بعد اکلیل بپاشید.
دکور چی بذاریم و چی نذاریم؟
برای دکور فقط سراغ اجزای نسوز برید مثل صدف و سنگ رنگی و شیشه و مهره سرامیکی، و هیچ وقت پلاستیک یا مواد آتشگیر داخل ژله نذارید و دکور رو هم از مسیر فتیله دور نگه دارید، چون تزئینات نباید نزدیک شعله باشن و اگه بسوزن بوی خیلی بدی میدن که کل رایحه شمع رو خراب میکنه. برای دیدن گزینهها وسایل تزئینی رو ببینید.
چیدن دکور بدون حباب
شمع ژلهایتون پر حباب درمیاد و نمیدونید تقصیر کیه؟ حباب دشمن اصلی شمع ژلهایه و ریشهاش هم یه چیز خیلی سادهست: هم زدن زیاد. هرچی بیشتر ژله رو هم بزنید حباب بیشتری میسازید، پس آروم و کم هم بزنید، ظرف رو تا حدی گرم کنید که دستتون گرمای ظرف رو حس کنه، ژله رو آروم و بدون شتاب بریزید و دکور رو با حوصله سر جاش بچینید. بعد از ریختن هم اگه حباب دیدید، با حرارت ملایم سشوار از فاصله از سطح خارجش کنید. حباب کم، جلوه شیشهای ژله رو حفظ میکنه.
سوالات متداول شمع فتیله چوبی و ژلهای
بالاخره فتیله چوبی صدا میده یا نه؟
نه. صدا نمیده. هر جا خوندید که صدای ترق و تروق یا صدای شومینه داره، غلط بوده و ما هم قبلا همین اشتباه رو تو این مقاله کرده بودیم و الان صریح تصحیحش میکنیم.
چرا فتیله چوبیم مدام خاموش میشه؟
یا بلند مونده، یا سایزش برای قطر ظرف کوچیکه، یا از اول به روغن زیتون یا بوراکس آغشته نشده. اول آغشته کردن رو چک کنید، بعد نیم تا یک سانتیمتر کوتاهش کنید، و اگه باز خاموش شد سایز بزرگتر بذارید.
میتونم تو شمع ژلهای گل خشک بذارم؟
نه. گل خشک و هر ماده آتشگیر خطرناکه. فقط دکور نسوز مثل صدف و سنگ و شیشه به کار ببرید و از مسیر فتیله دورش نگه دارید.
برای شمع ژلهای حتما باید فتیله مخصوص بخرم؟
نه و این مهمترین چیزیه که باید از این درس با خودتون ببرید. فتیله معمولی کافیه، اسانس پایه روغن معمولی هم کافیه، و تنها چیزی که باید مخصوص باشه رنگه که باید رنگ مایع شمعسازی باشه.
شمع فتیله چوبی بهتره یا نخی؟
هیچ کدوم مطلقا بهتر نیست و بستگی به سلیقه و محصول خودتون داره. فتیله چوبی شعله پهن و جلوه متفاوتی میده و بیشتر تو شمعهای داخل شیشه استفاده میشه، فتیله نخی هم سادهتر و کم دردسرتره. فتیله نخی رو حتما موم خورده بخرید و اگه فتیله خام دستتون بود، حتما اون قسمتی که بیرون شمعه و قرار روشن بشه رو موم بزنید، وگرنه فتیله خام قبل از اینکه موم دورش ذوب بشه میسوزه و شمعتون خاموش میشه.
فتیله چوبی و شمع ژلهای دو تا محصول خاص برای کالکشن شما هستن و ارزش این رو دارن که یه بار درست یاد بگیریدشون، ولی به شرطی که با اطلاعات درست جلو برید نه با افسانههایی که تو اینترنت دست به دست میشه، چون یه فروشنده تازهکار وقتی «اسانس مخصوص ژل» میخره فقط پول بیشتری داده و هیچ چیز اضافهای نگرفته. راهنمای انتخاب رو تو راهنمای فتیله ببینید. درس بعدی بالاترین سطح این هنره: شمع پیکرهای و حکاکی شده. همه درسها هم تو بخش آموزش گام به گام شمعسازی در دسترستونه.
