آموزش ساخت شمع قهوه؛ شمع معطر و تزئینی با دانهی واقعی
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۵ تیر ۱۴۰۵·
۱۰ دقیقه
آموزش ساخت شمع قهوه از یه حقیقت ساده شروع میشه که خیلیها دیر میفهمنش: عطر این شمع اصلا از دانه قهوه نمیاد بلکه از اسانس قهوهای میاد که داخل خود موم حل میکنید، و مسیر کار هم همینقدر سادهست: موم رو ذوب میکنید، اسانس رو تو ۶۵ درجه اضافه میکنید، تو همون ۶۵ درجه داخل فنجون یا ظرف میریزید و دانهها رو فقط به چشم تزئین دور فتیله میچینید. همین. نتیجه شمعیه که بوی کافه میده و شبیه یه فنجون قهوه واقعی دیده میشه، و همینه که برای کافهها و هدیه و دکور آشپزخونه خوب فروش میره.
شمع قهوه چیست و چند مدل دارد؟
شمع قهوه یه شمع معطره که ظاهرش رو از دانه قهوه میگیره و رایحهاش رو از اسانس. دو مدل رایج داره. مدل ساده یه شمع ظرفیه با رنگ قهوهای و اسانس قهوه یا نسکافه که چند تا دانه واقعی روی سطحش نشسته و بیشتر برای هدیه و دکور آشپزخونه ساخته میشه، و مدل خلاقانهتر شمع فنجون قهوه یا همون کاپوچینوئه که داخل یه فنجون واقعی ریخته میشه و روش یه لایه روشن داره که شبیه کف شیر دیده میشه. هر دو از یه پایه شروع میشن. فرقشون فقط تو تزئینه.
مواد و ابزار لازم برای ساخت شمع قهوه
- موم یا پارافین برای بدنه شمع؛ موم سویا تو رتبهبندی پخش رایحه اول ایستاده و بعدش پارافینهای کم چرب یعنی یک درصد و کریستالی
- اسانس قهوه پایهروغن، چون عطر الکلی و اسانس پایهآب اصلا تو موم حل نمیشن
- رنگ مخصوص شمعسازی به شکل قرصی یا مکعبی برای اینکه بدنه قهوهای بشه
- دانه واقعی قهوه و اگه خواستید یه تیکه دارچین برای تزئین سطح
- فنجون یا ظرف شیشهای و سرامیکی که خودش قالب دائمی شمع حساب میشه
- فتیله مومخورده به همراه پایه فلزی یا چوبی و یه چسب حرارتی یا قطرهای برای ثابت کردنش
- دماسنج آشپزخونه و ترازو با دقت یک گرم، که برای این کار کاملا کافین
آموزش ساخت شمع قهوه مرحله به مرحله
۱. فتیله رو وسط ظرف ثابت کنید
پایه فتیله رو با چسب حرارتی یا چسب قطرهای یا چسب ۱۲۳ وسط کف فنجون بچسبونید و سر بالایی فتیله رو با یه گیره یا نگهدارنده صاف نگه دارید تا موقع ریختن موم کج نشه. چسب دوطرفه گرد هم اشکالی نداره ولی گرونتره.
۲. ذوب موم و حل کردن رنگ
موم رو با بنماری یا هیتر برقی ذوب کنید. گاز با شعله کم و شعلهپخشکن هم جواب میده ولی دقت هیتر برقی رو نداره، و اگه کارتون حرفهایه و میخواید شمع تزئینی بسازید بهتره هیتر بگیرید، ولی ماکروویو رو کلا از لیستتون خط بزنید چون اصلا تو شمعسازی کاربردی نداره. حالا رنگ چی؟ رنگ مخصوص شمع رو تو موم داغ حل کنید تا یکدست بشه ولی زیاد نریزید، چون رنگ زیاد منافذ فتیله رو میگیره و شعله رو کوچیک میکنه و شمعی که قرار بود آروم و یکدست بسوزه با یه شعله ریز و ضعیف ولتون میکنه.
۳. اسانس قهوه رو کی و چقدر بریزم؟
موم رو بذارید تا ۶۵ درجه بیاد پایین و بعد اسانس رو اضافه کنید و یکی دو دقیقه هم بزنید تا کامل پخش بشه. مقدارش بین ۱۰ تا ۲۵ گرم در هر کیلو مومه؛ بوی ملایم با ۱۰ گرم درمیاد و اگه بوی شدید و پررنگ میخواید تا ۲۵ گرم برید بالا. هرچی دما پایینتر باشه بهتره. راهنمای کامل رایحه رو تو درس شمع معطر نوشتم.
۴. ریختن موم داخل فنجون
فنجون یا ظرف شیشهای رو اول تا حدی گرم کنید که دستتون گرمای ظرف رو حس کنه، بعد موم رو تو همون ۶۵ درجه آروم داخلش بریزید تا نه سفیدک بزنه، نه از دیواره جدا بشه و نه لکه بیفته. چرا این عدد انقدر تکرار میشه؟ چون فراستینگ و جدا شدن موم از دیواره ظرف بیشتر از اختلاف دما میاد و همین یه کار ساده جلوش رو میگیره. تا نزدیک لبه پر کنید.
۵. چیدن دانههای قهوه
وقتی سطح موم شروع کرد به بستن و نیمه سفت شد، دانههای قهوه رو روی سطح بچینید تا داخل موم بشینن و ثابت بمونن. مهمترین نکته همینجاست: دانهها رو دور فتیله بچینید، نه چسبیده بهش.
۶. سرد شدن و کوتاه کردن فتیله
شمع باید تو دمای عادی اتاق سرد بشه و یخچال فقط یه ترفنده، نه روش استاندارد. تثبیت شمع یکی دو ساعت کافیه و برای رسیدن کاملش چند ساعت وقت بذارید، بعد فتیله رو تا نیم سانتیمتر کوتاه کنید و قبل از هر بار روشن کردن هم همین کار رو تکرار کنید (نیم تا یک سانتیمتر، نه بیشتر).
جدول اجزای شمع قهوه
| جزء | نقش | نکته کاری |
|---|---|---|
| اسانس قهوه یا نسکافه | رایحه اصلی | ۱۰ تا ۲۵ گرم در هر کیلو موم، در ۶۵ درجه |
| موم سویا | پخش بهتر رایحه | رتبه اول پخش رایحه، سوخت و دوام بهتر |
| رنگ مخصوص شمعسازی | بدنه قهوهای | قرصی یا مکعبی، یک قرص در هر کیلو |
| دانه قهوه | فقط تزئین | بو نمیده، دور از فتیله چیده بشه |
| دارچین | تزئین با کمی رایحه | تنها ادویهای که کمی بو میده |
| فتیله | سوخت شمع | قطر ۲ تا ۵ سانتیمتر یعنی ۱۲ تا ۲۰ تار |
دانه قهوه واقعا بو میده یا نه؟
اینجا باید یه چیزی رو صاف و رک بگم که تو خیلی از ویدیوهای اینستاگرام برعکسش رو نشون میدن: دانه قهوه و ادویهها بو نمیدن. هیچی به هیچیه. اونا فقط تزئینن و کل کاری که میکنن اینه که شمع رو شبیه یه فنجون قهوه واقعی نشون بدن، و تنها استثنا دارچینه که اونم تا حدی و خیلی کم رایحه میده. پس اگه بو نمیدن، عطر از کجا میاد؟ از اسانسی که داخل موم حل کردید. حالا این وسط دانه رو از کجا بخرید؟ همون قهوهفروشی سر خیابون یا عطاری محل کافیه و لازم نیست دنبال دانه گرون و خاص بگردید، چون قرار نیست هیچ کاری جز خوشگل شدن سطح شمع بکنه و پول اضافه براش دادن به نظر من دور ریختن پوله.
برای اینکه شمع هم خاموش بو بده و هم روشن، دو تا اهرم دارید: انتخاب موم و درصد اسانس. تو رتبهبندی پخش رایحه، اول موم سویاست و بعدش پارافینهای کم چرب یعنی یک درصد و کریستالی، و سوخت سویا هم بهتره و دوام بیشتری داره، برای همین برای یه شمع معطر مثل شمع قهوه معمولا سراغ سویا میرم. اگه دنبال ترکیب دو رایحه هستید، قاعده هفت به سه رو یادتون باشه: هفتاد درصد رایحه ملایم و سی درصد رایحه تند. جزئیات بیشتر تو درس شمع معطر و انواع اسانس هست.
نکته ایمنی؛ فاصله دانههای قهوه از شعله
تزئینات نباید نزدیک فتیله و شعله باشن. دلیلش هم سادهست: اگه شعله به دانهها برسه و بسوزوندشون، بوی بدی راه میفته و همون شمعی که قرار بود بوی کافه بده تبدیل میشه به یه چیز سوخته و ناخوشایند که دیگه کسی حاضر نیست تو پذیرایی روشنش کنه. من عدد ثابتی برای فاصله نمیدم چون به قطر شمع و سایز فتیله بستگی داره، ولی قاعده چشمیش اینه که یه حلقه خالی دور فتیله بذارید و دانهها رو ببرید سمت دیواره ظرف و هر تزئین دیگهای هم که اضافه میکنید، از تیکه دارچین گرفته تا گل خشک، همین مسیر شعله رو براش باز نگه دارید. حواستون به این یه مورد باشه. اصول کلی رو هم تو درس ایمنی شمعسازی جمع کردم.
مدل شمع فنجان قهوه و کف کاپوچینو
حالا میرسیم به سوالی که همه میپرسن: اون کف خامهای روی شمع کاپوچینو با چی ساخته میشه؟ جواب صادقانه اینه که نسخههای قبلی این مقاله ماکرووکس یا همون میکروکریستال رو معرفی کرده بودن، ولی این ماده تو ایران کمیابه و من توصیهاش نمیکنم. اون ادعای قدیمی که ماکرووکس ماده ضدترکه هم درست نیست. راه سادهتری که میمونه شمع چندلایهست: لایه اول رو بریزید، بذارید کاملا سرد بشه، بعد لایه دوم رو با موم روشن و باز هم تو ۶۵ درجه روش بریزید تا سطح بالایی رنگ متفاوت بگیره. برای شناخت مومها هم انواع پارافین رو ببینید.
فتیله و رنگ شمع قهوه را چطور انتخاب کنیم؟
سایز فتیله رو از روی قطر شمع انتخاب کنید و بیخودی شمع نمونه نسوزونید، چون تناسب فتیله و قطر چشمی هم معلوم میشه: فتیله قطور شعله زیاد داره و شمع کوچیک رو سریع آب میکنه، فتیله نازک هم وسط شمع تونل میزنه و دور تا دورش دست نخورده میمونه. برای قطر زیر دو سانتیمتر هشت تا دوازده تار، برای دو تا چهار پنج سانتیمتر دوازده تا بیست تار و برای چهار پنج تا هشت سانتیمتر بیست تا سی و شش تار. تو بازار به تار «لا» هم میگن. پس بالاخره کدوم رو بردارم؟ اگه فنجون معمولی دستتونه که قطرش حدود همون هفت هشت سانتیمتره، سراغ ۲۴ یا ۳۶ تار برید و اگه ظرف باریکتری دارید بیاید پایینتر روی ۱۴ و ۱۸ و ۲۰.
سر رنگ هم یه قضاوت صریح بکنم: رنگ اکریلیک رو داخل پارافین نریزید. اکریلیک فقط مال رنگ زدن روی سطح شمعه و داخل بدنه حتما باید رنگ مخصوص شمعسازی باشه وگرنه فتیله کور میشه، و رنگ پودری هم با اینکه کیفیت بهتری داره دردسر خودش رو داره، پس برای شروع همون قرصی و مکعبی راحتتره و یه قرص برای هر کیلو کافیه. مداد شمعی رو هم کامل ممنوع نمیکنم چون در عمل جواب میده، هرچند کیفیت رنگهای شمعسازی خیلی بهتره. اگه شمعتون تونل زد، اول از همه سراغ شعله کم برید؛ ریشهاش یا فتیلهست یا جنس پارافین و رنگ زیاد.
فروش و قیمتگذاری شمع قهوه
شمع قهوه برای کافهها و آدمهای عاشق قهوه و دکور آشپزخونه بازار خوبی داره و مدل فنجونی به خاطر ظاهر خاصش ارزش فروش بالاتری داره. قیمتش رو چطور دربیارید؟ با ضریب هزینه مواد اولیه: شمع زیر ۵۰ گرم سه تا چهار برابر، شمع ۵۰ تا ۱۰۰ گرم دو تا سه برابر و شمعهای بزرگتر دو برابر. حاشیه سود این کار تو ایران بالاست و مجوز هم نمیخواد چون شمعسازی صنایع دستی و هنریه و کار آزاد حساب میشه، و برای شروع یادگیریش هم یکی دو میلیون تومن کافیه ولی اگه بخواید کسب و کار راه بندازید باید حدود پنج تا بیست میلیون بذارید کنار. برای فنجون و ظرف مناسب ظروف شمعسازی و برای تزئین بیشتر وسایل تزئینی رو ببینید.
سؤالات متداول
آیا خود دانه قهوه بوی شمع را میسازد؟
نه. دانه قهوه و ادویهها بو نمیدن و فقط تزئینن، و تنها چیزی که یه ذره رایحه میده دارچینه. رایحه اصلی شمع قهوه از اسانس پایهروغنیه که داخل موم حل میکنید.
دانههای قهوه کنار شعله خطرناک نیستند؟
اگه بچسبن به فتیله بله. تزئینات نباید نزدیک شعله باشن چون سوختنشون بوی بد میده. دور فتیله رو خالی نگه دارید.
چه مومی برای شمع قهوه بهتر است؟
موم سویا. تو رتبهبندی پخش رایحه اوله و سوختش هم بهتره و دوام بیشتری داره، بعد از اون پارافینهای کم چرب یعنی یک درصد و کریستالی گزینه خوبین.
اسانس را در چه دمایی بریزم؟
تو ۶۵ درجه، همون دمایی که موم رو داخل ظرف میریزید، و بعدش یکی دو دقیقه هم بزنید. دمای پایینتر بهتره.
شمع قهوه ترک خورد، چیکار کنم؟
ترک نشونه کم بودن چربی شمعه و راه حلش اینه که مومتون رو با پارافین مایع یا ژلهای ترکیب کنید تا نسبت چربی بره بالا، و ضمنا سرد شدن شمع رو حتما تو دمای عادی اتاق انجام بدید نه جای سرد. استئاریک اسید ضدترک نیست.
شمع قهوه یکی از اون کارهاییه که با کمترین ابزار شروع میشه و خیلی زود قابل فروش میشه، به شرطی که یادتون بمونه عطرش از اسانسه نه از دانه، و دما رو سر ۶۵ درجه نگه دارید و دور فتیله رو خالی بذارید. مواد اولیهاش رو تو بخش لوازم شمعسازی ببینید و اگه میخواید رایحهدهی رو حرفهای یاد بگیرید، دوره آموزش شمعسازی رو دنبال کنید.
