آموزش شمعسازی (۷): شمع سویا حرفهای بدون فراستینگ
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۵ تیر ۱۴۰۵·
۸ دقیقه
در آموزش شمعسازی، شمع سویا محبوبترین موم ظرفیه ولی یک دردسر همیشگی داره: فراستینگ، همون لکههای سفید شکوفهمانند که روی سطح شمع مینشینه. راز کم کردنش هم ساده است: موم رو توی ۶۵ درجه بریز، ظرف رو از قبل تا حد ولرم گرم کن، شمع رو آروم و توی دمای عادی اتاق سرد کن و رنگ رو کم بزن، چون فراستینگ عیب نیست.
فراستینگ شمع سویا چیست
فراستینگ همون بلوری شدن ریز و سفیدیه که روی سطح و دیواره شمع سویا مینشینه و نه عیب تولیده نه خطر. سویا یک موم گیاهیه و مثل هر ماده طبیعی دلش میخواد به شکل بلوری خودش برگرده، پس این بلورهای ریز سفید کم کم خودشون رو نشون میدن. کاملا بی ضرره و روی سوخت شمع هیچ اثری نداره، فقط ظاهریه. پس هدف ما «حذف کامل» نیست، که تقریبا غیرممکنه، بلکه «به حداقل رسوندن»ه.
حالا سوال اصلی اینه: علت اصلی این لکهها چیه؟ ===> اختلاف دما، همین و بس. فراستینگ و جدا شدن موم از دیواره ظرف هر دو یک ریشه دارن و اون هم اختلاف دمای موم داغ با ظرف سرد و با محیطیه که شمع توش داره سرد میشه، و تا وقتی این اختلاف رو کنترل نکنی هر چقدر هم موم گرون بخری و هر چقدر هم قشنگ بریزی، باز صبح که سراغ شمعت میری اون شکوفههای سفید سر جاشونن.
دمای ریختن شمع سویا: عدد ۶۵ درجه
همه ماجرا از دما شروع میشه و [عدد کاری ما ۶۵ درجه است]؛ توی این دما نه سفیدک میزنه، نه موم از ظرف جدا میشه، نه لکه میفته، و اگه خیلی بالاتر بری یا خیلی پایینتر بریزی هم فراستینگ بیشتر میشه هم چسبندگی موم به دیواره بهم میریزه و شمعت وسط کار خراب درمیاد. قاعده ساده هم اینه که بالای ۸۰ درجه زیاده و زیر ۵۵ درجه کم. حالا چرا انقدر روی یک عدد گیر دادیم و چرا نمیگیم «تقریبا داغ باشه کافیه»؟ چون دمای کاری کل شمعسازی از ۵۵ تا زیر ۱۰۰ درجه است و توی این بازه بزرگ فقط یک نقطه هست که هم سطح شمع رو تمیز نگه میداره هم موم رو به دیواره میچسبونه هم رنگ و اسانس رو خراب نمیکنه، و اون نقطه همون ۶۵ درجه است.
اسانس هم توی همون ۶۵ درجه اضافه بشه، هرچی دما پایینتر بهتر، و بعد از اضافه کردنش یک تا دو دقیقه هم بزن تا کامل توی موم پخش بشه. برای اندازه گرفتن دما هم لازم نیست دنبال تجهیزات آزمایشگاهی بگردی؛ یک دماسنج آشپزخانه کافیه و ترازوی با دقت ۱ گرم هم برای بقیه کار جواب میده.
ولرم کردن ظرف شیشهای قبل از ریختن
میدونی چرا اون حلقههای شیری رنگ کنار دیواره پیدا میشن؟ این ترفند از همه سرراستتره و بیشترین اثر رو داره: قبل از ریختن، ظرف شیشهای رو تا حدی گرم کن که دستت گرمای ظرف رو حس کنه. وقتی موم داغ روی شیشه سرد ریخته میشه، لایه تماس سریع سرد و بلوری میشه و همون جاست که هم فراستینگ میزنه هم اون حلقههای جدایی موم از دیواره پیدا میشن، ولی ظرف ولرم این شوک رو میگیره و سطح شمع یکدست درمیاد. یادت باشه همون ۶۵ درجه سر جاش رعایت بشه.
یک نکته دیگه هم هست که خیلیها نمیدونن: پارافین پرچرب برای ظروف شیشهای بهتر جواب میده. این یعنی اگه کارت با ظرف شیشهای خیلی زیاده، انتخاب موم هم بخشی از جوابه، نه فقط دما.
سرد شدن آروم؛ یخچال ممنوع
سرد شدن باید توی دمای عادی اتاق باشه، همین و لاغیر، پس شمع رو دور از باد کولر و پنجره بذار، محیط رو توی دمای ثابت نگه دار، در قابلمه و ظرف مذاب رو هم از هر جور آب و رطوبت دور نگه دار و به هیچ عنوان سراغ یخچال نرو. یخچال یک ترفنده، نه روش استاندارد، و کسی که میخواد کارش قابل تکرار و حرفهای باشه نباید عادتش بده. نوسان دما بلورها رو بیشتر میکنه و کاری میکنه که دو تا شمع از یک قابلمه دربیان ولی ظاهرشون زمین تا آسمون فرق کنه.
خب پس چقدر باید صبر کنیم؟ برای تثبیت شمع، چند ساعت کافیه و در عمل ۱ تا ۲ ساعت کار رو راه میندازه.
رنگ کمتر، فراستینگ کمتر
فراستینگ روی شمع رنگی خیلی بیشتر به چشم میاد، چون بلورهای سفید روی زمینه رنگی داد میزنن. پس بالاخره رنگ بزنیم یا نه؟ اگه فراستینگ اذیتت میکنه یا شمع سویا رو سفید و بی رنگ بذار یا رنگ رو خیلی کم بزن. رنگ زیاد فقط بحث ظاهر نیست؛ منافذ فتیله رو میگیره و شعله رو کوچیک میکنه و شمعی که شعله کوچیک داره تونل میزنه. به همین سادگی.
برای رنگ کردن هم رنگ مخصوص شمعسازی، همون مدل مکعبی و قرصی، بهترین انتخاب برای شماست و مقدارش هم توی هر کیلو یک قرصه. رنگ پودری کیفیت بهتری داره ولی دردسر داره و رنگ اکریلیک فقط برای رنگآمیزی روی سطح شمعه، نه داخل موم. جزئیاتش رو توی درس رنگ و اسانس کامل گفتیم.
افزودنیها: چی هست و چی نیست
اینجا باید صادق باشیم: ویبار توی بازار ایران در دسترس نیست، پس اگه جایی خوندی که برای صاف شدن سطح شمع سویا ویبار اضافه کن، عملا داری دنبال چیزی میگردی که پیداش نمیکنی. یک محصولی به اسم «مکمل ماتکننده پارافین» توی بازار ایران هست، همین یک جمله و نه بیشتر.
پودر UV و پلیاتیلن هم توی بازار ایران نیستن. اصلا دنبالشون نگرد. میکروکریستال یا ماکرووکس هم ماده ضدترک نیست و توی ایران کمیابه، پس توصیه نمیکنم. ترک خوردن شمع اصلا ربطی به این چیزها نداره و نشونه کم بودن چربی شمعه؛ راه حلش ترکیب با پارافین مایع یا ژلهای است تا نسبت چربی بره بالا. بقیه ماجرای افزودنیها توی راهنمای افزودنیها هست.
راستی یک چیز رو همینجا تکلیفش رو روشن کنیم چون توی خیلی از متنها غلط نوشته شده: استئاریک اسید شمع رو سفت نمیکنه و تنها کارش دیرسوز کردن شمعه، سفت کننده شمع موم پرکه نه اسید، مقدارش هم حدود ۱۰ درصده و برای سویا و بقیه مومها هم صد در صد لازم نیست، پس اگه دستت بهش نرسید نگران نباش و کارت رو با همون سویا جلو ببر.
پخش رایحه شمع سویا
شمع سویات بو نمیده و فکر میکنی تقصیر خود مومه؟ یک سوءتفاهم قدیمی توی بازار هست که سویا رایحه رو خوب پخش نمیکنه، ولی برعکسه. [رتبه اول پخش رایحه مال سویاست] و بعد از اون نوبت پارافینهای کم چربی یعنی ۱ درصد و کریستالیه، ضمن اینکه سوخت سویا هم بهتره و دوام بیشتری داره، پس اگه شمع سویات بو نمیده مشکل از خود موم نیست و باید سراغ اسانس و دما بری.
اسانس حتما باید پایه روغن باشه. عطر الکلی اصلا توی موم حل نمیشه و اسانس پایه آب هم همینطور. مقدارش هم ۱۰ تا ۲۵ گرم توی هر کیلو مومه؛ بوی ملایم ۱۰ گرم، بوی شدید تا ۲۵ گرم. یک هشدار هم بدم: اسانسی که از عطاری سر خیابون میگیری معلوم نیست منشأش چیه، چون توی ایران اسانسها فلهای و نامشخصن.
جدول علت و راهحل فراستینگ
| عامل فراستینگ | راهحل |
|---|---|
| سرد شدن ناگهانی | دور از باد و یخچال، دمای ثابت اتاق |
| دمای ریختن غلط | ریختن در ۶۵ درجه |
| ظرف سرد | ظرف تا حد ولرم گرم بشه |
| رنگ زیاد یا تیره | رنگ کمتر یا شمع بی رنگ |
| کیفیت خود موم | موم مرغوب و مطمئن |
چک لیست شمع سویای حرفهای
- موم سویای باکیفیت
- ریختن در ۶۵ درجه
- ظرف ولرم شده
- سرد شدن آروم توی دمای اتاق
- رنگ ملایم یا بدون رنگ
- چند ساعت صبر برای تثبیت
سوالات متداول شمع سویا و فراستینگ
فراستینگ ضرر داره؟
نه. فراستینگ فقط ظاهریه، روی سوخت و کیفیت شمع هیچ اثری نداره و کاملا بی ضرره، خیلیها هم اصلا اون رو نشونه طبیعی بودن موم سویا میدونن و به چشم عیب بهش نگاه نمیکنن، پس اگه مشتریت ازت پرسید این لکههای سفید چیه، با خیال راحت همین جواب رو بهش بده و نگران نباش.
میشه فراستینگ رو کامل حذف کرد؟
کاملا نه، چون خاصیت ذاتی موم گیاهیه. ولی با دمای ریختن ۶۵ درجه، ظرف ولرم، سرد شدن یکنواخت توی دمای اتاق و رنگ کمتر میشه به حداقل رسوندش، و اگه هر چهار تا رو با هم رعایت کنی فرق نتیجه با کار قبلیت اونقدر زیاده که خودت هم باورت نمیشه.
چرا موم سویا از دیواره ظرف جدا شده و حلقه افتاده؟
بهش «wet spot» میگن و ریشهاش همون اختلاف دمای موم و شیشه است. ظرف رو قبل از ریختن ولرم کن و شمع رو آروم سرد کن تا کمتر بشه. این هم مثل فراستینگ بیشتر ظاهریه.
شمع سویا چرا بو نمیده؟
مشکل از سویا نیست، بلکه یا اسانست پایه روغن نیست، یا مقدارش کمه، یا توی دمای اشتباه اضافه شده. ۱۰ تا ۲۵ گرم در کیلو، توی ۶۵ درجه، و یک تا دو دقیقه هم زدن. تمام.
چند ساعت صبر کنم تا شمع برسه؟
همون چند ساعتی که بالا گفتیم و برای تثبیت شمع ۱ تا ۲ ساعت کافیه، پس لازم نیست چند روز شمع رو بلاتکلیف بذاری.
شمع سویای عالی نتیجه کنترل دماست، نه شانس. فراستینگ رو به عنوان بخشی از زیبایی طبیعی موم گیاهی بپذیر و با این چهار تا کار ساده به حداقل برسونش، و حالا که کنترل کیفیت دستت اومد، درس بعدی همه مشکلات احتمالی رو یکجا جمع میکنه: عیبیابی کامل شمع. همه درسها هم توی بخش آموزش گامبهگام شمعسازی در دسترسن.
