آموزش شمعسازی (۳): ساخت اولین شمع ظرفی از صفر
تیم آرتا کرفت
مقدماتی ·
۲۴ تیر ۱۴۰۵·
۹ دقیقه
توی آموزش شمعسازی، اولین شمع واقعیتون رو با شمع ظرفی بسازین؛ سادهترین و کمریسکترین شروعیه که سراغ دارم، چون ظرف شیشهای و قوطی حلبی خودشون قالب دائمین و شما اصلاً درگیر درآوردن شمع از قالب نمیشین، و کل کار هم شش تا مرحله بیشتر نداره: فتیله رو وسط ظرف بچسبونین و تراز کنین، موم رو با بنماری ذوب کنین، اگه دلتون خواست رنگ و اسانس بزنین، توی ۶۵ درجه بریزین، توی دمای عادی اتاق سردش کنین و آخرش روکش دوم بزنین و فتیله رو کوتاه کنین.
چرا شمع ظرفی برای شروع بهترینه؟
ببینین، توی کار قالبی نصف استرستون سر اینه که شمع سالم از قالب دربیاد یا نه، ولی اینجا ظرف خودش نگهدارنده مومه و همین یه تفاوت ساده درصد موفقیت شمع اولتون رو میبره بالا، و از اون طرف هر مدل جار و شیشهای هم که بخواین توی بازار هست و اگه توی ۶۵ درجه بریزین هیچ مشکلی هم پیش نمیاد. اگه درس ایمنی و درس ذوب موم رو خونده باشین، همه پیشنیازها رو دارین. آمادهاین؟
وسایل لازم برای ساخت شمع ظرفی
- موم مناسب ظرف، سویا یا پارافین پرچرب که برای ظرف شیشهای بهتر جواب میده (راهنمای انواع موم شمعسازی)
- ظرف شیشهای یا جار (راهنمای ظروف شمع)
- فتیله متناسب با قطر ظرف، پایه فتیله فلزی یا چوبی و نگهدارنده فتیله (راهنمای انواع فتیله)
- چسب حرارتی یا چسب قطرهای یا چسب ۱۲۳ برای چسبوندن پایه فتیله
- دماسنج آشپزخونه، ترازو با دقت ۱ گرم و یه قهوهجوش
- رنگ مخصوص شمعسازی و اسانس پایهروغن، که برای شمع اول اختیارین
یه توصیه صادقانه بهتون بکنم: شمع اولتون رو ساده و بیرنگ و بیاسانس بسازین تا فقط حواستون به تکنیک پایه باشه، و رنگ و رایحه رو از شمع دوم به بعد اضافه کنین، چون اینطوری اگه یه جای کار لنگ زد دقیقاً میفهمین تقصیر کی بوده و مجبور نیستین دنبال چند تا متغیر همزمان بگردین. ظرفشم سخت نگیرین. همون شیشه مربای مغازه اصغرآقا سر کوچه، اگه تمیز و سالم باشه، برای شمع اول کافیه.
مرحله ۱: ظرف و فتیله رو آماده کنین
ظرف رو بشورین و [کاملاً خشکش کنین]، چون آب و پارافین دشمن همن و حتی یه قطره آب هم نباید بره داخل موم مذاب، و بعدش پایه فتیله رو با چسب حرارتی یا چسب ۱۲۳ دقیقاً وسط کف ظرف بچسبونین و سر دیگه فتیله رو از نگهدارنده رد کنین تا فتیله صاف و عمودی وسط ظرف وایسه و موقع ریختن موم تکون نخوره. جزئیات کاملش توی درس نصب و تراز فتیله هست.
سایز فتیله رو هم از روی قطر ظرف انتخاب کنین: قطر زیر ۲ سانتیمتر با ۸ تا ۱۲ تار، قطر ۲ تا ۴ یا ۵ سانتیمتر با ۱۲ تا ۲۰ تار، و قطر ۵ تا ۸ سانتیمتر با ۲۰ تا ۳۶ تار. اگه ظرفتون از این هم قطورتره چند تا فتیله رو به هم بپیچونین. حالا حتماً باید یه شمع نمونه بسوزونین و تست کنین؟ اصلاً لازم نیست؛ تناسب فتیله و قطر چشمی معلوم میشه، چون فتیله قطور شعله زیادی داره و شمع کوچیک رو سریع آب میکنه و فتیله نازک هم تونل میزنه و همین دو تا نشونه برای انتخاب کافیه. یه چیز دیگه هم هست که تازهکارا معمولاً ازش غافل میشن و بعد گیج میمونن چرا شمعشون همون دقیقه اول خاموش شده: فتیله نخی باید مومخورده باشه، و اگه فتیله خام دستتونه اشکالی نداره ولی حتماً اون قسمت بیرونی که قراره روشن بشه رو موم بزنین، وگرنه فتیله خام قبل از اینکه موم دورش ذوب بشه میسوزه و شمع خاموش میشه.
مرحله ۲: ذوب موم
موم رو وزن کنین و یه کم بیشتر از چیزی که فکر میکنین بردارین، چون برای روکش دوم هم لازمتون میشه. طبق درس ذوب موم با بنماری آروم گرمش کنین و دماسنج رو هم چک کنین. دمای کاری کل شمعسازی بین ۵۵ تا زیر ۱۰۰ درجهست و قاعده سادهاش اینه که بالای ۸۰ درجه زیاده و زیر ۵۵ درجه کم. عجله نکنین.
راستی، ماکروویو رو فراموش کنین. اصلاً کاربردی نداره و توصیه نمیکنم. گاز با شعله کم و شعلهپخشکن هم مناسبه ولی دقت هیتر برقی رو نداره، پس اگه قراره جدی و حرفهای کار کنین و شمع تزئینی بسازین، دیر یا زود باید هیتر برقی بگیرین.
مرحله ۳: رنگ و اسانس (اختیاری)
پس بالاخره برای شمع ظرفی کدوم رنگ رو باید بخریم؟ اگه شمع رنگی میخواین، حتماً رنگ مخصوص شمعسازی بزنین؛ مدل قرصی و مکعبیش برای شروع بهترین گزینهست و هر کیلو موم یه قرص میخواد، رنگ پودری کیفیتش بهتره ولی دردسر داره و رنگ اکریلیک هم فقط برای رنگآمیزی روی سطح شمعه نه داخل پارافین. حواستون باشه رنگ زیاد منافذ فتیله رو میگیره و شعله رو کوچیک میکنه.
اسانس رو هم توی همون ۶۵ درجه اضافه کنین و هرچی دما پایینتر باشه بهتره. مقدارش ۱۰ تا ۲۵ گرم توی هر کیلو مومه؛ بوی ملایم با ۱۰ گرم و بوی شدید تا ۲۵ گرم. بعد از ریختن اسانس یکی دو دقیقه هم بزنین تا کامل ترکیب بشه. یه نکته که خیلیا اشتباه میکنن: اسانس باید پایهروغن باشه. عطر الکلی اصلاً توی موم حل نمیشه و اسانس پایهآب هم همینطور. جزئیات بیشترش توی درس رنگ و اسانس هست.
مرحله ۴: ریختن موم در ۶۵ درجه
عدد طلایی همینه: [۶۵ درجه]. توی این دما نه سفیدک میزنه، نه از ظرف جدا میشه و نه لکه میفته. آروم و یکنواخت بریزین و یه کم موم هم برای روکش دوم کنار بذارین. ظرف شیشهای رو هم قبلش تا حدی گرم کنین که دستتون گرمای ظرف رو حس کنه، چون علت اصلی فراستینگ و جدا شدن موم از دیواره اختلاف دماست و وقتی ظرف سرد باشه و موم داغ، همون لحظه اول لکههای سفید میفته و دیگه هم درست نمیشه، ولی با یه ظرف ولرم و موم ۶۵ درجه هیچکدوم از این دو تا سراغتون نمیاد. سوالی که همیشه پیش میاد اینه که چرا شمع از دیواره جدا شده؟ جواب معمولاً همینجاست.
مرحله ۵: سرد شدن
ظرف رو روی یه سطح صاف بذارین و بذارین توی [دمای عادی اتاق] آروم سرد بشه، دور از باد کولر و پنکه، و تا وقتی کامل سفت نشده هم تکونش ندین و هم نگهدارنده فتیله رو برندارین، چون هر تکون اضافه توی این مرحله میتونه فتیله رو کج کنه و کل زحمتتون رو خراب کنه. شمع رو نذارین توی یخچال. اون یه ترفنده، نه روش استاندارد، و توصیه نمیکنم.
اگه شمعتون ترک خورد، برخلاف چیزی که خیلیا فکر میکنن مشکل از سرعت سرد شدن نیست: ترک نشونه کم بودن چربی شمعه و راهحلش اینه که مومتون رو با پارافین مایع یا ژلهای ترکیب کنین تا نسبت چربی بره بالا. همین.
مرحله ۶: روکش دوم و کوتاهکردن فتیله
خیلی از مومها موقع سرد شدن وسطشون یه کم گود میشه و دور فتیله میره تو، که کاملاً طبیعیه. اون مومی که کنار گذاشته بودین رو دوباره گرم کنین و یه لایه نازک روش بریزین، باز هم توی همون ۶۵ درجه و حتماً بعد از اینکه لایه اول کامل سرد شده باشه، و این دقیقاً همون قاعدهایه که توی شمعهای چندلایه هم رعایت میشه، یعنی لایه دوم توی ۶۵ درجه ریخته میشه اونم بعد از سرد شدن کامل لایه قبلی. بعد از سفت شدن، نگهدارنده رو بردارین و فتیله رو نیم تا یک سانتیمتر بالای سطح موم کوتاه کنین. این کوتاهکردن رو قبل از هر بار روشن کردن شمع تکرار کنین.
حالا چقدر صبر کنین تا شمع «برسه»؟ چند ساعت. برای تثبیت خود شمع یکی دو ساعت هم کافیه.
شش مرحله ساخت شمع ظرفی، از اول تا آخر
| مرحله | کار | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| ۱ | آمادهسازی ظرف و فتیله | ظرف کاملاً خشک، فتیله صاف و وسط |
| ۲ | ذوب موم | بنماری آروم، بالای ۸۰ درجه نرین |
| ۳ | رنگ و اسانس (اختیاری) | اسانس در ۶۵ درجه، ۱۰ تا ۲۵ گرم در کیلو |
| ۴ | ریختن موم | ۶۵ درجه، آروم، ظرف ولرم |
| ۵ | سرد شدن | دمای عادی اتاق، بدون یخچال |
| ۶ | روکش دوم و کوتاهکردن | لایه نازک در ۶۵ درجه، فتیله نیم تا یک سانت |
اگه شمع تونل زد چیکار کنم؟
خب، اگه شمع اولتون اونی که میخواستین از آب درنیومد چی؟ تونل زدن یه علت اصلی داره و اونم شعله کمه. یکی از دلایل شعله کوچیک خود فتیلهست، ولی اگه فتیله ضخیم گذاشتین و باز شعله کوچیکه، پای جنس پارافین و زیادی رنگ وسطه. ===> پیشگیری از روز اول خیلی سادهتر از درمانه: پارافین خوب و کمچرب بردارین، رنگ رو به اندازه بزنین و یه مقدار کم استئاریک اسید، حدود ۱۰ درصد، به موم اضافه کنین.
و یه چیزی که باید صاف و پوستکنده بگم، چون توی خیلی از متنها اشتباه نوشته شده: استئاریک اسید شمع رو سفت نمیکنه، کارش فقط دیرسوز کردن شمعه، و اون چیزی که واقعاً شمع رو سفت میکنه موم پرکه. برای پارافین کریستال و ژلهای و مایع هم اصلاً ازش استفاده نکنین. ترازوی دقیق ندارین؟ اشکالی نداره، با قاشق هم میشه تقریبی جلو رفت. کیفیت خود موم هم یکی از ریشههای عیبه و توی درس عیبیابی کامل شمع مفصل بازش کردیم.
سوالات متداول درباره ساخت شمع ظرفی
چقدر موم برای یه ظرف لازمه؟
عدد و فرمول ثابتی اینجا نمینویسم، چون فرمولهای رایجی که توی اینترنت میچرخه پایه درستی ندارن و بیشتر گمراهتون میکنن. کار عملی اینه که یه کم بیشتر از چیزی که حدس میزنین ذوب کنین تا برای روکش دوم هم بمونه.
چند ساعت بعد میتونم شمع رو روشن کنم؟
چند ساعت. برای تثبیت خود شمع یکی دو ساعت کافیه.
چرا وسط شمعم بعد از سرد شدن گود شد؟
طبیعیه و با روکش دوم حل میشه. یه لایه نازک موم توی ۶۵ درجه روش بریزین تا سطح یکدست بشه.
برای شمع اول حتماً باید اسانس بزنم؟
نه. شمع اول رو ساده بسازین تا فقط روی تکنیک تمرکز کنین، رنگ و رایحه رو از شمع دوم اضافه کنین، اینطوری عیبیابی هم براتون خیلی راحتتره.
ظرف سنگی و جار سنگی مشکلی نداره؟
نه. ظرفهای سنگی بازار سنگ مصنوعین، نه بتن، و هیچ مشکلی برای شمع ظرفی ایجاد نمیکنن.
ساختینش. همین شمع ساده همه مهارتهای پایه رو توی خودش داره و از فتیلهگذاری و ذوب کنترلشده گرفته تا ریختن توی ۶۵ درجه و سرد کردن توی دمای اتاق، همهش رو یه بار با دست خودتون تمرین کردین و از این به بعد فقط باید رنگ و رایحه و تکنیک بهش اضافه کنین. درس بعدی: افزودن رنگ و اسانس در دمای درست. بقیه درسها هم توی بخش آموزش گامبهگام شمعسازی منتظرتونن.
